CBDC’de Hangi Para Birimleri ve Ülkeler Var? | 2025 Güncellemesi
Tam Olarak Uygulanan CBDC’ler
Dünyada merkez bankası dijital parayı (CBDC) tam anlamıyla yaygınlaştıran ilk ülkeler arasında Bahamalar (Sand Dollar), Nijerya (e‑Naira) ve Jamaika (Jam‑Dex) yer alıyor. Bu ülkelerde CBDC’ler resmi ödeme aracı olarak kullanılıyor ve yaygınlaştırılma çalışmaları devam ediyor.
Pilot Aşamasındaki Önemli CBDC Projeleri
Yaklaşık 44 ülkede pilot aşamalar sürerken, önemli örnekler şunlardır:
- Çin – dijital yuan (e‑CNY): Pekin, Şencheng gibi şehirlerde milyonlarca kullanıcıya ulaşmış, toplu ödemelerde test edilmektedir.
- Hint – dijital rupie (e‑₹): Kasım 2022’den bu yana hem toptan (wholesale) hem de perakende (retail) pilot uygulamalar gerçekleştiriliyor.
- Rusya – dijital ruble: 2023 yazından itibaren resmi pilot aşamasına geçildi, merkez bankası öncülüğünde tüm bankalar testlere dahil oldu.
- Avrupa Birliği – dijital euro: ECB 2021’den beri teknik hazırlık yapıyor, 2025’te pilot safhasına geçmesi planlanıyor.
- Gana – e‑Cedi: 2021’de pilot uygulama başladı, ‘offline’ özelliğiyle dikkat çekti.
Diğer Gelişen CBDC Projeleri
Birçok G20 ülkesi proje çalışmalarını sürdürüyor:
- Türkiye – Dijital Türk Lirası: 2024 yılı sonlarında pilot başlatıldı, dijital cüzdan testleri devam ediyor.
- Japonya, Avustralya ve Brezilya: Pilot aşamalar sürüyor, özellikle toptan (bankalar arası) kullanım hedefleniyor.
- Güney Kore, Tayland, İsveç: Gelişmiş ar-ge ve cep harcaması senaryosu testleri yapılıyor.
- ABD, İngiltere: Araştırma ve kamu danışma süreçleri tamamlanmak üzere, ABD’de dijital dolar tartışmaları sürüyor, İngiltere “Britcoin” adlı modelini tartışıyor. {index=10}.
- Doğu Karayipler (ECCU – DCash): Antigua, Dominica ve diğer 7 ada ülkesinden oluşan birlik dijital para kullanıyor.
CBDC Dağılım Tablosu
| Ülke / Bölge | CBDC Projesi | Aşama |
|---|---|---|
| Bahamalar | Sand Dollar | Tam Uygulama |
| Nijerya | e‑Naira | Tam Uygulama |
| Jamaika | Jam‑Dex | Tam Uygulama |
| Çin | e‑CNY | Pilot |
| Hindistan | e‑₹ | Pilot |
| Avrupa | Dijital Euro | Pilot Hazırlık |
| Rusya | Dijital Ruble | Pilot |
| Gana | E‑Cedi | Pilot |
| Türkiye | Dijital TL | Pilot |
Genel Değerlendirme
2025 itibarıyla 134 ülke CBDC’yi araştırıyor, bunların 66’sı ileri seviyede (pilot-lansman) çalışmalarda. Tam uygulama aşamasına geçmiş ülkeler azınlıkta; ancak pilotlar hızla artıyor. Gelişmiş ekonomi ülkeleri (Çin, AB, Japonya) dijital parayı ödeme sistemlerine entegre etmek üzereyken, gelişmekte olan bazı ülkeler finansal kapsayıcılık için CBDC’yi tercih ediyor.
Türkiye’nin “Dijital TL” çalışmaları, perakende ödemelerde ve KOBİ’lerde kullanımın test edilmesi planına odaklanıyor. Bu da, küresel trendin parçası olarak dijital paraya dönüşüm ihtiyacını karşılayabilir.
